Hangi Ülkelerde İç Savaş Var? (2025 Fotoğrafı, İnsan Hikâyeleriyle)

Merhaba! Dünyada “haritaların kenarında yazan küçük notlar” gibi görünen ama milyonların hayatını altüst eden çatışmaları, hem verilerle hem de insanların gündelik ritimlerinden küçük sahnelerle konuşmak istedim. Haber bültenlerinin soğuk başlıkları arasından, bir annenin çocuklarını okula götürürken seçtiği ara sokaktan, bir minibüs şoförünün benzin kuyruğunda tuttuğu not defterinden, bir hemşirenin telefonundaki gönüllü gruplar WhatsApp’ına uzanalım. Buyurun, 2025 sonbaharı itibarıyla iç savaş ve iç savaş niteliğinde çatışmalar yaşayan başlıca ülkeler…

Tanım Notu: “İç Savaş” derken neyi kastediyoruz?

Akademik literatürde silahlı çatışma; devlet ile örgütlü bir grup (ya da örgütlü gruplar arası) çatışmanın bir yılda en az 25 can kaybına ulaştığı durumları kapsar. “Savaş” eşiği ise genellikle yıllık 1.000 ölüm olarak kullanılır. Bu yazıda Uppsala Çatışma Veri Programı (UCDP) ile Our World in Data’nın sınıflandırmalarını ve açık verilerini referans alıyoruz. :contentReference[oaicite:0]{index=0}

Sudan: Başkentten Darfur’a yayılan fırtına

2023’te ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri arasında başlayan savaş, 2025’te daha da sertleşti. BM verileri, sivillere yönelik ihlallerin arttığını, etnik temelli şiddetin yeni dalgalar oluşturduğunu bildiriyor. Ülke çapında acil insani ihtiyaçlar alarm veriyor; erişim sorunları yardımın etkisini sınırlıyor. Çatışmanın haritası büyürken, Hartum’da bir market rafının önünde “un var mı?” diye soran babanın sesi, Darfur’daki yerinden edilmiş kampında çadır kuran bir öğretmenin sesine karışıyor. :contentReference[oaicite:1]{index=1}

Myanmar: Daralan rejim, büyüyen direniş

2021 darbesinden sonra ülke çapına yayılan iç savaş, 2025’te yeni cephelerle devam ediyor. Bağımsız raporlar, ordunun “yakıp yıkma” taktiklerini ve siviller üzerindeki yıkıcı etkisini anlatıyor. Haritalar bir yandan direnişin alan kazandığını, diğer yandan hava saldırıları ve topçu atışlarının yerleşimleri vurduğunu gösteriyor. Bir köy kliniğinde hemşirenin “bugün kaç hastaya antibiyotik yetmedi” sayım defteri, çatışmanın insani yüzünü özetliyor. :contentReference[oaicite:2]{index=2}

Suriye: Ateşkeslerin gölgesinde uzun bir savaş

On yılı aşan savaş, 2025’te de düşük-orta yoğunlukta devam ediyor. Güneyde güvenlik durumu kırılgan; ülke genelinde patlamamış mühimmat binlerce sivil için günlük bir tehdit. Türkiye’den geçen yardım koridorları insani hayat çizgisi olmaya devam ediyor. Dera’da tarlaya giderken patlayıcı kalıntılarından endişe eden çiftçi, Halep’te çocuğunu okula götürürken rota değiştiren annenin hikâyesiyle aynı cümlede buluşuyor. :contentReference[oaicite:3]{index=3}

Yemen: Kırılgan denge, bölgesel rüzgârlarla sallanıyor

2014’ten beri süren iç savaş, 2022’deki ateşkesten sonra düşük yoğunlukta seyretse de tam olarak bitmedi. 2025’te bölgesel gerilimler sahayı tekrar ısıttı; Husi hareketinin üst düzey kayıpları ve zaman zaman tırmanan hava saldırıları dengeleri etkiliyor. Yine de sahada yaygın bir “bekleme hali” var: Sana’da bir tamirci, elektrik kesintileri arasında jeneratörün sesine karışan patlama haberlerini dinleyerek güne devam ediyor. :contentReference[oaicite:4]{index=4}

Somali: Şehirlerin kıyısında uzun soluklu bir yıpratma

1991’den bu yana farklı dalgalarla süren Somali iç savaşı, 2025’te de hükümet güçleri ile El-Şebab arasında inişli çıkışlı şekilde sürüyor. BM verileri, 2024’ten 2025’e sivil kayıplarda görece düşüşe işaret etse de, çatışma hâlâ kırsalda ve yol hatlarında hayatı kesiyor. Belediyede çalışan bir mühendis, yol bakım ihalesi dosyasının üstüne “bu güzergâh güvenli mi?” notunu ekleyerek mesaisini planlıyor. :contentReference[oaicite:5]{index=5}

Demokratik Kongo Cumhuriyeti (DRC): Doğunun bitmeyen yarası

Kuzey ve Güney Kivu’da M23 başta olmak üzere silahlı gruplar ve ordu arasındaki çatışmalar, 2025’te yeniden alevlendi. Goma çevresindeki cephe hatları insanlar için sürekli bir yerinden edilme döngüsü yaratıyor. “Bu kez nereye gideceğiz?” diye soran bir anne için yanıt çoğu zaman kalabalık bir okul bahçesi oluyor. :contentReference[oaicite:6]{index=6}

Etiyopya: Tigray sonrası yeni fay hatları

Tigray’da kapsamlı çatışma 2022 anlaşmasıyla durulsa da, 2024–2025 boyunca Amhara ve Oromiya’da merkez kuvvetlerle yerel silahlı gruplar arasındaki çatışmalar sürdü. Uyarı raporları, keyfi tutuklamalar ve sivil ihlallerin devam ettiğini aktarıyor. Addis Ababa’da bir öğretmen, öğrencilerinin yoklama çizelgesinde bazı isimlerin yanına “taşındı” notu düşüyor; diplomasını alıp yeni bir başlangıç arayanların sessiz hikâyesi uzuyor. :contentReference[oaicite:7]{index=7}

Kamerun: Anglophone krizi kronikleşirken

Batıdaki İngilizce konuşulan bölgelerdeki ayrılıkçı kriz, seçim takvimi ve güvenlik olaylarıyla 2025’te de sıcak kaldı. İnsan hakları uyarıları, sivil nüfusun hedefte olduğunu tekrarlıyor. Bamenda’da bir bakkal, kepenk saatlerini çatışma söylentilerine göre ayarlarken, Douala’da bir otobüs şoförü “hangi yol açık?” diye telsizden bilgi topluyor. :contentReference[oaicite:8]{index=8}

Libya: Milisler arası gerilim, kırılgan bir başkent

Ülke iki idari blok arasında sıkışmışken, 2025’te Trablus ve çevresinde milisler arası ağır silahlı çatışmalar tekrar patlak verdi; kısa ateşkeslerle sönümlense de başkentin gündelik hayatı kesintiye uğradı. Bir eczacı, “bu gece açık kalabilir miyiz?” sorusuna, havadaki ağır makineli sesini dinleyerek karar veriyor. :contentReference[oaicite:9]{index=9}

“Liste mi, hayat mı?”: Veriyi sahaya bağlamak

Elbette bu liste tam değil; Sahel kuşağında Mali, Burkina Faso ve Nijer’de devlet–cihatçı gruplar çatışmaları tırmanırken, “terörle mücadele” paradigmasının tek başına yetmediğine dair analizler artıyor. Bu üç ülkede bir köy muhtarı, geceleri nöbet çizelgesini kalın defterine işlerken, gündüzleri okul kapısını tamir ediyor—çatışmanın süreğenliği en çok yerelde hissediliyor. :contentReference[oaicite:10]{index=10}

Neyi izlemeli?

• İnsani erişim ve yerinden edilme: Sudan, DRC ve Suriye’de erişim pencereleri açılıp kapanıyor; her aralık, hayat kurtarıyor. :contentReference[oaicite:11]{index=11}
• Ateşkeslerin kalıcılığı: Yemen’de kırılgan denge, bölgesel şoklara çok duyarlı. :contentReference[oaicite:12]{index=12}
• Şehir içi çatışma desenleri: Trablus örneğinde olduğu gibi milis ağları, gündelik yaşamı saatler içinde değiştirebiliyor. :contentReference[oaicite:13]{index=13}

Son söz ve size sorular

Haritalar “çatışma nerede?” sorusuna yanıt verir; insanlar ise “nasıl yaşanıyor?”u anlatır. Yukarıdaki ülkeler, 2025’te iç savaş veya iç savaş düzeyine yaklaşan çatışmalarla anılıyor. Ama her başlığın ardında, bir tencere kaynatan, sınavına hazırlanan, komşusuna çay koyan insanlar var.

Siz ne düşünüyorsunuz? Yorumlara şunları bekliyorum: (1) Size göre “barışı hızlandıran” yerel bir fikir ne olabilir? (2) Medyada daha çok hangi insan hikâyelerini duymalıyız? (3) Veriyle anlatılan bu tabloya eklenmesini istediğiniz ülke veya bölge var mı? Sohbete katılın; birlikte öğrenelim, birlikte dertleşelim.

::contentReference[oaicite:14]{index=14}